Zima to czas wyzwań dla wielu gatunków dzikiej fauny, ale szczególnie dotkliwa jest dla ptaków. Nie wszystkie jednak decydują się na migrację do cieplejszych krajów. Część z nich zostaje w Polsce, dostosowując swoje zachowania i dietę do trudnych warunków atmosferycznych. Warto poznać te gatunki, które towarzyszą nam również w zimowych miesiącach.
Dlaczego niektóre ptaki zostają na zimę w Polsce?
Nie wszystkie ptaki odlatują na południe Europy lub do Afryki. Część pozostaje w Polsce przez cały rok, a inne przylatują do nas specjalnie na zimę. Co sprawia, że decydują się zostać lub przylecieć?
Ptaki osiadłe to gatunki, które nie migrują, ponieważ są dobrze przystosowane do lokalnych warunków klimatycznych. Ich dieta, zachowania i biologia pozwalają im przetrwać zimę, nawet w czasie silnych mrozów. Przykładami są wróble, sikorki czy dzięcioły.
Natomiast ptaki migrujące, które zimują w Polsce, przylatują z północy Europy, gdzie warunki zimowe są jeszcze surowsze. Dla nich Polska to „ciepły kraj”. Takim przykładem jest jemiołuszka, która regularnie pojawia się u nas od października do kwietnia.
Zmiany w zachowaniu i diecie
Wiele ptaków zimujących zmienia swoją dietę. Gatunki owadożerne, jak rudzik czy zięba, przestawiają się na nasiona, owoce i resztki pokarmów roślinnych. Często też korzystają z karmników, w których znajdują nie tylko pożywienie, ale i ochronę przed drapieżnikami.
Niektóre ptaki, jak mazurki, fizycznie przystosowują się do zimy – ich dziób staje się grubszy, co ułatwia rozłupywanie twardych ziaren. To jeden z wielu przykładów, jak ewolucja dopasowała je do życia w trudnych warunkach.
Jakie ptaki zimują w Polsce najczęściej?
Na liście ptaków zimujących w Polsce znajduje się wiele znanych i rozpoznawalnych gatunków. Można je podzielić na kilka grup: leśne, miejskie, wodno-błotne, drapieżne i ptaki otwartych przestrzeni.
Sikorki i wróble
Najczęściej widywane zimą przy karmnikach są sikorki: bogatka, modraszka i czubatka. Bogatki są największe i najbardziej zadziorne – potrafią przegonić inne gatunki z karmnika. Modraszki są mniejsze, ale równie odważne. Czubatki to rzadsi goście, ale ich charakterystyczny pióropusz czyni je łatwo rozpoznawalnymi.
Wróbel zwyczajny i mazurek to kolejne ptaki, które przez cały rok są blisko ludzi. Mazurek odróżnia się od wróbla m.in. czarną plamką na policzku. Oba gatunki żywią się głównie nasionami i chętnie odwiedzają karmniki.
Drobne ptaki ogrodowe
W ogrodach i parkach zimą można spotkać także:
-
rudzików – ptaki z charakterystyczną rudą plamą na piersi,
-
kosy – samce są całkowicie czarne z jaskrawożółtym dziobem,
-
trznadle – żółto-brązowe ptaki lubiące otwarte przestrzenie i ziarna,
-
dzwońce – zielono-żółte ptaki z grubym dziobem, idealnym do rozłupywania nasion.
Wszystkie te ptaki można przyciągnąć do ogrodu, jeśli zapewnimy im odpowiednie pożywienie i schronienie.
Gatunki wodne
W miastach, nad rzekami i stawami często zimują:
-
kaczki krzyżówki,
-
łabędzie nieme,
-
czaple siwe,
-
kormorany,
-
łyski.
Choć klimat w Polsce nie zawsze sprzyja ich zimowaniu, wiele osobników zostaje, szczególnie tam, gdzie woda nie zamarza. Niestety, często są dokarmiane chlebem, który jest dla nich szkodliwy i może powodować poważne choroby.
Jakie ptaki drapieżne zimują w Polsce?
Wbrew pozorom, w Polsce zimuje wiele gatunków ptaków drapieżnych. Zazwyczaj są one trudne do zaobserwowania, ale można je spotkać w lesie, na polach lub czasem nawet w mieście.
Sowy
W Polsce zimą przebywają m.in.:
-
puszczyki,
-
puchacze,
-
płomykówki,
-
uszatki,
-
pójdźki.
Sowy polują nocą, żywią się głównie drobnymi ssakami, owadami i innymi ptakami. Mimo że są trudne do zobaczenia, ich odgłosy – pohukiwania – są charakterystyczne i często słyszane w zimowych wieczorach.
Ptaki szponiaste
Do ptaków drapieżnych, które zimują w Polsce, zaliczamy też:
-
myszołowy,
-
pustułki,
-
jastrzębie,
-
sokoły.
Myszołów zwyczajny to ptak, którego często można zobaczyć siedzącego na słupach przy drogach. Obserwuje teren w poszukiwaniu gryzoni. Pustułki z kolei zawisają w powietrzu, wypatrując ofiary. Zimą, ze względu na mniejszą liczbę gryzoni, te ptaki przemieszczają się częściej, szukając nowych łowisk.
Gdzie najlepiej obserwować ptaki zimujące?
Ptaki zimujące można spotkać w wielu środowiskach – od miejskich parków po dzikie lasy. Ich obecność zależy od dostępności schronienia i pożywienia.
Środowiska miejskie
W miastach łatwo zaobserwować:
-
wróble, mazurki i sikorki,
-
gołębie miejskie i sierpówki,
-
kawki, gawrony i wrony.
Miejskie ptaki korzystają z ciepła budynków, łatwego dostępu do karmników i resztek jedzenia. Często tworzą duże stada, które można obserwować z bliska.
Lasy i parki
W środowiskach leśnych spotkamy dzięcioły, kowaliki, sójki, kosy, gile i kruki. W parkach miejskich zimują także kwiczoły, strzyżyki i mysikróliki. Te ostatnie są niezwykle małe i trudne do wypatrzenia, ale ich obecność warto odnotować.
Tereny wodne
Najlepsze miejsca do obserwacji ptaków wodnych to:
-
stawy miejskie,
-
rzeki z niezamarzającym nurtem,
-
jeziora na obrzeżach miast.
Według danych z Monitoringu Zimujących Ptaków Wodnych z 2024 roku, najliczniejsze gatunki to: krzyżówka, łyska, gągoł, czernica i kormoran.
Sprawdź: Jakie ptaki przylatują na wiosnę do Polski? Oto lista!
Jak pomagać ptakom zimującym?
Choć ptaki same potrafią sobie radzić, odpowiedzialne dokarmianie może znacząco zwiększyć ich szanse na przetrwanie zimy. Jednak trzeba wiedzieć, jak to robić dobrze.
Czego nie podawać ptakom?
Nie wolno karmić ptaków chlebem. Jest on dla nich szkodliwy – powoduje schorzenia układu pokarmowego, a u ptaków wodnych może prowadzić do deformacji skrzydeł (tzw. anielskie skrzydło).
Co warto podać ptakom zimą?
Ptaki mają różne preferencje pokarmowe. Oto przykłady pokarmów, które warto im zaoferować:
-
słonecznik łuskany lub niełuskany – dla sikor, dzwońców, wróbli, zięb,
-
orzechy i niesolona słonina – dla dzięciołów i sikor,
-
rodzynki, jabłka, jarzębina – dla kosów, kwiczołów, gilów,
-
mieszanki ziaren – dla wróbli, mazurków, trznadli,
-
kule tłuszczowe – popularne i lubiane przez wiele gatunków.
Gdzie i jak ustawić karmnik?
Karmnik powinien być umieszczony w spokojnym miejscu, z dala od drapieżników i hałasu. Najlepiej, jeśli ma zadaszenie oraz odpływ wody. Ważne jest też regularne czyszczenie karmnika, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się chorób.
Jakie ciekawe gatunki można spotkać zimą?
Oprócz popularnych sikorek czy wróbli, w Polsce zimują także mniej znane, ale niezwykle interesujące gatunki.
Jemiołuszka
To ptak przylatujący do nas z północy. Ma krótki ogon, czub na głowie i szaro-żółte upierzenie. Często spotykana na jarzębinach i jemiole – stąd jej nazwa. Żyje w stadach i wydaje bardzo charakterystyczne, dzwoniące odgłosy.
Kowalik i pełzacz leśny
Kowalik to jedyny ptak w Europie, który potrafi schodzić po drzewie głową w dół. Uwielbia orzechy i słonecznik. Pełzacze leśne są trudniejsze do zauważenia – mają brązowe upierzenie i przemieszczają się spiralnie po pniach drzew.
Bernikla kanadyjska
To inwazyjny gatunek gęsi, który coraz częściej zimuje w Polsce. Mieszka głównie nad jeziorami i konkuruje z rodzimą gęsią gęgawą. Obserwacje tego ptaka są coraz częstsze, zwłaszcza w zachodnich województwach.
Polska zima, choć surowa, gromadzi wokół nas dziesiątki gatunków ptaków, które potrafią przetrwać, adaptując się do środowiska i korzystając z naszej pomocy.
Co warto zapamietać?:
W Polsce zimuje wiele gatunków ptaków, zarówno osiadłych (np. wróble, sikorki), jak i migrujących (np. jemiołuszki).
Ptaki zmieniają dietę na zimę, przechodząc z owadożerności na nasiona i owoce, a niektóre przystosowują się fizycznie (np. grubsze dzioby).
Najczęściej spotykane ptaki zimujące to sikorki (bogatka, modraszka, czubatka) oraz wróble i mazurki, które odwiedzają karmniki.
Dokarmianie ptaków powinno być odpowiedzialne; nie należy podawać chleba, a zamiast tego oferować nasiona, orzechy i owoce.
Obserwacje ptaków zimujących najlepiej prowadzić w parkach, lasach oraz w pobliżu zbiorników wodnych, gdzie ptaki szukają schronienia i pożywienia.
Zobacz także: Jakie ptaki odlatują na zimę? Oto najważniejsze informacje
