Zima to czas, gdy wiele gatunków ptaków zostaje w Polsce, zmagając się z chłodem, brakiem pożywienia i zamarzniętą wodą. Dla miłośników przyrody to doskonała okazja, by pomóc naszym skrzydlatym sąsiadom. Jednak jak robić to mądrze i bezpiecznie?
Jakie ptaki zimują w Polsce?
Wbrew pozorom, zima nie oznacza całkowitego odpływu ptaków z naszej okolicy. Choć część gatunków odlatuje w cieplejsze rejony, wiele z nich pozostaje i potrzebuje naszego wsparcia. Wśród najczęstszych gości przy karmnikach można spotkać:
-
Sikory – w tym bogatki, modraszki i czubatki,
-
Wróble i mazurki – bardzo liczne w miastach i na wsiach,
-
Kosy i rudziki – lubiące owoce i płatki,
-
Gil, zięba, dzwońce – preferujące drobne nasiona,
-
Sójki – z apetytem na orzechy i tłuszcze,
-
Łabędzie i kaczki – spotykane nad wodami, często dokarmiane przez spacerowiczów.
Wielogatunkowe mieszane stada wróblowatych są szczególnie aktywne – wspólnie szybciej odnajdują pokarm i ostrzegają się przed drapieżnikami. Warto obserwować, które gatunki odwiedzają Twój karmnik – może uda się wypatrzyć rzadkiego czyża lub jemiołuszkę?
Czym karmić ptaki zimą?
Dokarmianie ptaków to nie tylko kwestia ilości, ale przede wszystkim jakości. Niewłaściwy pokarm może poważnie zaszkodzić ptakom, dlatego warto dobrze przemyśleć, co wkładamy do karmnika.
Najlepsze ziarna i nasiona
Ziarna to podstawa zimowej diety większości ptaków. Bogate w tłuszcze i białko, dostarczają energii niezbędnej do przetrwania mroźnych dni. Do najczęściej polecanych należą:
-
słonecznik czarny – zarówno łuskany, jak i w łupinach,
-
siemię lniane i proso – lekkostrawne i pożywne,
-
nasiona konopi i sezamu – wartościowe i chętnie zjadane przez ziarnojady.
Warto pamiętać, że nasiona muszą być niesolone i nieprzetworzone. Gotowe mieszanki z marketów warto dokładnie sprawdzać – niektóre zawierają niepożądane składniki, np. nasiona inwazyjnych roślin jak ambrozja.
Orzechy, owoce i inne przysmaki
Oprócz ziaren warto wzbogacić karmnik o inne produkty, które urozmaicą dietę ptaków i dostarczą im dodatkowej energii:
-
Orzechy – włoskie, laskowe i ziemne, najlepiej rozdrobnione,
-
Suszone owoce – rodzynki, morele, jagody (niesiarkowane, niekandyzowane),
-
Świeże jabłka i gruszki – nabite na gałęziach, smakują rudzikom i kosom,
-
Płatki owsiane – lekkie i pożywne, uwielbiane przez wiele gatunków.
Nie wolno podawać ptakom pieczywa – jego składniki są szkodliwe, a długotrwałe spożywanie może wywołać deformacje skrzydeł i inne choroby.
Słonina i kule tłuszczowe
W czasie największych mrozów ptaki potrzebują dużej dawki tłuszczu. Naturalnym źródłem energii są:
-
surowa niesolona słonina – szczególnie dla sikor i dzięciołów,
-
kule tłuszczowe – mieszanka smalcu i nasion, gotowa do zawieszenia,
-
domowe pyzy – można je zrobić z roztopionego smalcu i garści ziaren.
Ważne, by słoninę wymieniać co 2 tygodnie – zjełczały tłuszcz szkodzi ptakom. Kule tłuszczowe warto zawieszać w miejscach osłoniętych od wiatru i opadów.
Jak karmić ptaki wodne zimą?
Łabędzie, kaczki i inne ptaki wodne często są dokarmiane w parkach i nad rzekami. Niestety, najczęściej dostają to, czego nie powinny – chleb. Pieczywo zakwasza ich organizm i szkodzi nerkom, powodując także choroby takie jak „anielskie skrzydło”.
Zamiast chleba warto przygotować:
-
ziarna zbóż – pszenica, owies, kukurydza,
-
płatki owsiane – suche lub lekko namoczone,
-
gotowane warzywa – marchew, buraki, ziemniaki (bez przypraw i soli),
-
specjalistyczne granulaty dla ptaków wodnych – dostępne w sklepach zoologicznych.
Pokarm należy podawać na brzegach zbiorników wodnych, nie wrzucając go do wody. To nie tylko zapobiega jego psuciu, ale również nie zanieczyszcza środowiska.
Jak wybrać miejsce na karmnik?
Miejsce, w którym postawimy karmnik, ma duże znaczenie. Ptaki potrzebują spokoju, bezpieczeństwa i dobrego dostępu do pożywienia. Karmnik powinien być:
-
umieszczony na wysokości co najmniej 1,2–1,5 m nad ziemią,
-
z dala od legowisk psów i kotów,
-
blisko krzewów lub drzew – dających schronienie,
-
chroniony przed wiatrem i opadami – najlepiej z daszkiem.
Świetnym rozwiązaniem są karmniki z zasobnikiem – pozwalają na dłuższe utrzymanie świeżości pokarmu i zapobiegają jego zanieczyszczeniu przez ptasie odchody.
Jak dbać o czystość w karmniku?
Nawet najlepszej jakości pokarm nie pomoże, jeśli karmnik będzie brudny. Resztki jedzenia, odchody i pleśń to siedlisko bakterii oraz pasożytów groźnych dla ptaków. Dlatego tak istotne jest:
-
systematyczne sprzątanie dna karmnika,
-
mycie karmnika ciepłą wodą co kilka dni,
-
usuwanie spleśniałych i niezjedzonych resztek,
-
przenoszenie karmnika co kilka tygodni, by nie tworzyć jednego ogniska chorób.
Jeśli nie jesteś w stanie zadbać o higienę – lepiej zrezygnuj z dokarmiania. Czystość to podstawa zdrowia ptaków zimujących w Twoim otoczeniu.
Dlaczego systematyczność dokarmiania jest tak ważna?
Ptaki bardzo szybko przyzwyczajają się do miejsc, w których znajdują pokarm. Jeśli zaczniesz je dokarmiać, musisz kontynuować to działanie regularnie aż do wiosny. Przerwanie dostaw żywności w środku zimy może być dla nich tragiczne w skutkach – wiele z nich przestaje samodzielnie szukać pożywienia.
Dlatego warto zaplanować dokarmianie z wyprzedzeniem i upewnić się, że będziesz w stanie robić to codziennie, nawet w czasie wyjazdów czy choroby.
Sprawdź: Czy ptaki mogą jeść płatki owsiane? Odpowiedzi na najważniejsze pytania
Jak wspierać ptaki poza karmnikiem?
Pomoc ptakom zimą nie ogranicza się tylko do sypania ziaren. Równie istotne są działania długofalowe, które wspierają ptaki przez cały rok. Jeśli masz ogród, możesz:
-
posadzić krzewy owocowe – dzika róża, jarzębina, kalina, głóg,
-
pozostawić część ogrodu nieuprzątniętą – z nasionami i owocami,
-
budować budki lęgowe dla ptaków i schronienia na zimę,
-
zamontować poidełko – z wodą, którą można zimą lekko podgrzewać.
Naturalne stołówki z owoców i nasion to najlepsze, co możemy zaoferować dzikim ptakom – pomagają im przetrwać zimę bez uzależniania od człowieka.
Jakich błędów unikać podczas dokarmiania?
Chcąc pomóc ptakom, łatwo popełnić błędy, które mogą im zaszkodzić. Do najczęstszych należą:
-
karmienie chlebem – szkodzi układowi pokarmowemu i zakwasza organizm,
-
podawanie resztek ze stołu – przyprawione, solone lub tłuste jedzenie jest niebezpieczne,
-
nadużywanie pokarmu – lepiej mniej, a częściej, niż nadmiar i gnicie w karmniku,
-
brak systematyczności – może prowadzić do śmierci ptaków, które przestały samodzielnie żerować,
-
nieodpowiednie lokalizacje karmnika – narażające ptaki na niebezpieczeństwo ze strony drapieżników.
Dokarmianie ptaków to nie tylko piękna forma kontaktu z naturą, ale również odpowiedzialne działanie. Warto robić to świadomie, przestrzegając zasad, które pozwolą ptakom bezpiecznie przetrwać zimę i powitać wiosnę w dobrej kondycji.
Co warto zapamietać?:
Ptaki zimujące w Polsce: Sikory, wróble, kosy, gile, sójki, łabędzie i kaczki.
Najlepszy pokarm: Niesolone ziarna (słonecznik, pszenica, siemię lniane), orzechy, suszone owoce, świeże jabłka oraz kule tłuszczowe.
Właściwe miejsce na karmnik: Wysokość 1,2–1,5 m, z dala od drapieżników, blisko krzewów, chroniony przed wiatrem.
Higiena karmnika: Regularne sprzątanie, mycie co kilka dni, usuwanie spleśniałych resztek oraz przenoszenie karmnika.
Unikaj błędów: Nie karm ptaków chlebem, resztkami ze stołu, dbaj o systematyczność dokarmiania i odpowiednią lokalizację karmnika.
Zobacz także: Czym dokarmiać ptaki? Praktyczne porady dla miłośników przyrody
